Ontwikkeld door Expertisecentrum 't PAST.
Grip op gedrag en ruimte om te leren
Iedere leerkracht kent momenten waarop gedrag alle aandacht opeist. Een leerling die steeds vaker uitvalt, een klas waarin de spanning langzaam oploopt of een situatie die steeds veel energie kosten. Vaak ingegrepen wanneer het gedrag zich zichtbaar heeft geëscaleerd. Vanuit ’t Kompas worden scholen en professionals ondersteund bij het begrijpen en begeleiden van gedrag.
Gedrag ontstaat namelijk niet zomaar. Achter ieder gedrag schuilt een behoefte, een emotie of een signaal dat om aandacht vraagt. Hoe eerder die signalen worden herkend, hoe groter de kans dat een situatie niet escaleert en de leerlingen betrokken blijven bij het onderwijs. Dat vraagt om professionals die niet alleen reageren op wat zij zien, maar ook vroegtijdig begrijpen wat een leerling nodig heeft.
“Achter ieder gedrag schuilt een behoefte”
Van reageren naar begrijpen
't KOMPAS biedt scholen een praktische en samenhangende aanpak om die omslag te maken. Niet door extra regels of losse interventies toe te voegen, maar door te investeren in een gezamenlijke pedagogische visie. Het hele team leert gedrag beter te begrijpen, signalen vroegtijdig te herkennen en vanuit dezelfde pedagogische uitgangspunten te handelen. Zo ontstaat een gedeelde taal rondom gedrag en groeit het vertrouwen om in iedere situatie bewuste keuzes te maken.
De leerkracht blijft daarbij altijd in regie. Door meer inzicht te krijgen in de invloed van het eigen handelen en de pedagogische relatie ontstaat ruimte om eerder af te stemmen en de-escalerend te communiceren. Kleine interventies op het juiste moment maken vaak een groot verschil, niet alleen voor de leerling, maar voor de hele groep.
Daarbij staat de leerkracht er niet alleen voor. Een belangrijke rol is hierin weggelegd voor de gedragsbegeleider. Deze leraarondersteuner wordt intensief opgeleid en begeleid, met structurele ondersteuning van ’t PAST, om collega's en leerlingen preventief te ondersteunen. Zo zorgen heldere zorglijnen en goede afstemming voor versterking van de zorgstructuur binnen de school.
“Kleine interventies op het juiste moment maken vaak een groot verschil voor de hele groep.”
Rust in de klas, regie bij de leerkracht
De implementatie van 't KOMPAS verloopt in drie samenhangende stappen. Het begint met een teamtraining waarin het volledige schoolteam werkt aan kennis, vaardigheden en een gezamenlijke visie op gedrag. Vervolgens wordt deze visie vertaald naar een schoolbreed gedragsbeleid met heldere afspraken en zorglijnen. Tot slot wordt een eigen gedragsbegeleider opgeleid, waardoor de kennis en ondersteuning duurzaam binnen de school worden verankerd.
De effecten zijn merkbaar in de dagelijkse praktijk. Leerkrachten ervaren meer rust en overzicht, leerlingen blijven beter betrokken bij het onderwijs en escalaties nemen af doordat signalen eerder worden herkend. Teams werken vanuit dezelfde visie, waardoor samenwerking vanzelfsprekender wordt en de werkdruk afneemt. Zo ontstaat een praktische en samenhangende aanpak voor inclusief onderwijs.
Getest, getoets en positief beoordeeld
Tijdens de pilot in schooljaar 2025-2026 werd deze aanpak positief beoordeeld. Scholen zagen een versterking van de pedagogische basis, een hogere deskundigheid binnen het team en een effectiever ondersteuningssysteem voor gedragsvraagstukken. Daarnaast bleek dat leerlingen meer kansen kregen om hun emotieregulatie en zelfreflectie te ontwikkelen, terwijl het onderwijsproces voor zowel de individuele leerling als de rest vande groep beter doorgang kon vinden.
Grip begint bij begrip
't KOMPAS laat zien dat grip op gedrag begint bij begrip. Wanneer professionals gedrag leren zien als een signaal in plaats van een probleem, ontstaat ruimte. Ruimte voor de leerling om zich te ontwikkelen, voor de leerkracht om met vertrouwen te handelen en voor scholen om stap voor stap te bouwen aan duurzaam inclusief onderwijs.